Diagnostiek als interventie

Patiënten krijgen een verwijzing naar het Centrum voor Neuropsychiatrie (Vincent van Gogh) met lang bestaande, complexe klachten. Therapeutisch Neuropsychologisch Onderzoek, een persoonsgerichte, collaboratieve aanpak waarin het diagnostisch proces ook een therapeutische interventie is, biedt hierbij nieuwe perspectieven.   

Diagnostiek als hoogspecialistische interventie

Therapeutisch psychologisch onderzoek is samen te vatten als een actief proces, waarin samenwerking tussen patiënt en clinicus centraal staat en diagnostiek zelf al therapeutisch werkt. Het is een semi-gestructureerde onderzoeksbenadering die haar oorsprong kent in de Verenigde Staten, als aanvulling vormt op traditioneel of informatieverzamelend psychologisch onderzoek bij mensen met persoonlijkheidsproblematiek (Finn & Tonsager, 1992). Klinisch neuropsychologen dr. Loes van Aken, dr. Ellen Wingbermühle en prof. dr. Jos Egger raakten erdoor geïnspireerd en verkennen samen met klinisch psycholoog dr. Hilde de Saeger de toepassingsmogelijkheden in de neuropsychologische praktijk. Bij Therapeutisch Neuropsychologisch Onderzoek (TNPO) worden vragen gezamenlijk opgesteld en (mede) gebaseerd op wat de patiënt van zichzelf wil weten. Testresultaten worden niet pas aan het eind gepresenteerd, maar tijdens het onderzoeksproces besproken en betekenisvol gemaakt in dialoog met de patiënt. Wat laten deze uitkomsten zien? Wat herken je hierin? Wat zegt dit over hoe klachten ontstaan en in stand blijven? Juist bij patiënten met een lange behandelgeschiedenis blijkt dit cruciaal. Diagnostiek wordt zo een interventie die inzicht vergroot, schaamte vermindert en behandelbereidheid versterkt. Daarmee draagt TNPO direct bij aan het vergroten van ontvankelijkheid voor vervolgzorg, wanneer reguliere behandeling onvoldoende heeft gewerkt.

Persoonsgerichte diagnostiek bij complexe problematiek

Psychiatrische aandoeningen gaan vaak samen met cognitieve kwetsbaarheden en somatische problemen, bij een al dan niet gekende genetische etiologie. Bovendien komen ze voor bij een individu, met een eigen leergeschiedenis en persoonskenmerken, in een specifieke context. TNPO biedt geen vast protocol, maar een flexibele leidraad waarmee psychodiagnostiek afgestemd kan worden op deze complexiteit. Bij prestatietests zoals die in neuropsychologisch onderzoek worden gebruikt, kan bijvoorbeeld naast gestandaardiseerd onderzoek naar wat iemand kan (maximale prestatie) ook onderzocht worden hoe iemand informatie verwerkt (aanpak, stijl). Dit kan nuttige aanwijzingen geven over de inrichting van behandeling en de bejegening. Cognitieve prestaties worden vervolgens ook niet losstaand beschouwd, maar geïnterpreteerd in samenhang met andere aspecten zoals emotieregulatie, mentale belastbaarheid en levensloop. Ook de terugkoppeling wordt gepersonaliseerd en kan variëren van een persoonlijke brief in begrijpelijke taal tot een visuele samenvatting of praktische individuele ‘handleiding’. Zo wordt diagnostiek niet alleen inhoudelijk rijker, maar ook daadwerkelijk bruikbaar voor patiënt, naasten en behandelteam.

Van weten naar begrijpen

Waar traditionele diagnostiek zich kan beperken tot het niveau van inventarisatie en kennisoverdracht, richt TNPO zich op gedeeld begrip. Door samen te onderzoeken hoe klachten, cognitieve eigenschappen, persoonskenmerken en de context van de patiënt op elkaar ingrijpen, kan een nieuw narratief ontstaan dat patiënten helpt zichzelf beter te leren kennen en begrijpen. Niet als iemand bij wie “iets niet klopt”, maar als iemand bij wie klachten begrijpelijk zijn geworden binnen een samenhangend verhaal. Die verschuiving van weten naar begrijpen maakt TNPO bij uitstek passend voor de doelgroep patiënten die we zien in de TOPGGz-setting. Het is diagnostiek die niet alleen beschrijft, maar richting geeft aan herstel, besluitvorming en passende vervolgzorg.

Lees het hele artikel hier of op de website van De Psycholoog: De kunst van het begrijpen | De Psycholoog.